Page 113 - Demo

111Ibseni %u00ebsht%u00eb krah%u00ebsuar nga shum%u00eb kritik%u00eb dhe historian%u00eb, p%u00ebr nga krijimtaria e tij dramaturgjike dhe forca e saj artistike, si dhe p%u00ebr nga ndikimi i jasht%u00ebzakonsh%u00ebm q%u00eb ajo ka pasur dhe ka n%u00eb teatrin, kultur%u00ebn dhe jet%u00ebn bashk%u00ebkohore, me figur%u00ebn e Shekspirit.Teatri realist i fundit t%u00eb shekullit XIX dhe i fillimit t%u00eb shekullit XX, filloi si eksperiment p%u00ebr ta b%u00ebr%u00eb teatrin m%u00eb t%u00eb dobish%u00ebm p%u00ebr shoq%u00ebrin%u00eb, n%u00eb nj%u00eb koh%u00eb kur mbisundonin pjes%u00ebt melodramatike, operat komike dhe vodevili, t%u00eb gjitha forma t%u00eb lehta p%u00ebr t%u00eb zbavitur spektatorin. Me zbulimet n%u00eb fush%u00ebn shkencore dhe psikologjike q%u00eb ndryshuan k%u00ebndv%u00ebshtrimin heroik dhe romantik t%u00eb bot%u00ebs, drama filloi t%u00eb p%u00ebrqendrohej n%u00eb %u00e7%u00ebshtjet q%u00eb shqet%u00ebsonin njeriun e zakonsh%u00ebm dhe mjediset e tij. Dramaturgu norvegjez Henrik Ibsen (1828-1906) u konsiderua si babai i dram%u00ebs realiste moderne bot%u00ebrore. Ai e p%u00ebrsosi n%u00eb maksimum formul%u00ebn e s%u00eb ashtuquajtur%u00ebs pjes%u00eb me struktur%u00eb t%u00eb rregullt dramaturgjike. Personazhet e Ibsenit jan%u00eb shum%u00eb t%u00eb lidhura me mjedisin social, q%u00eb luan rol n%u00eb veprimet q%u00eb ata kryejn%u00eb, si dhe n%u00eb formimin e personalitetit t%u00eb tyre. N%u00eb teknik%u00ebn dramatike, Ibseni realizoi sidomos ve%u00e7orit%u00eb e dram%u00ebs debat. Kjo k%u00ebrkonte edhe nj%u00eb dialog dinamik, nj%u00eb konflikt t%u00eb mpreht%u00eb shoq%u00ebror dhe karakter t%u00eb p%u00ebrcaktuar drejt dhe sakt%u00eb, si nga ana psikologjike, ashtu dhe nga ana bot%u00ebkuptimore. Disa nga pjes%u00ebt e tij, si: %u201cShtyllat e shoq%u00ebris%u00eb%u201d (1877), %u201cSht%u00ebpia e kukull%u00ebs%u201d (1879), %u201cHijet%u201d (1881), %u201cArmiku i Popullit%u201d (1881) dhe %u201cRosa e eg%u00ebr%u201d (1884), trajtojn%u00eb tema t%u00eb mprehta sociale, si: problemin e martes%u00ebs borgjeze, korrupsionin e shoq%u00ebris%u00eb, emancipimin e gruas etj. Dramat %u201cRosmersholm%u201d (1886), %u201cGruaja e detit%u201d (1888) dhe %u201cHedda Gabler%u201d (1890), jan%u00eb m%u00eb psikologjike dhe merren me kompleksitetit e natyr%u00ebs njer%u00ebzore. N%u00eb k%u00ebto vepra shfaqen elementet mistike simboliste, t%u00eb cilat zun%u00eb vendin kryesor n%u00eb periudh%u00ebn e fundit t%u00eb krijimtaris%u00eb s%u00eb Ibsenit, me dramat: %u201cNd%u00ebrtonj%u00ebsi Solness%u201d (1892), %u201cEiolfi i vog%u00ebl%u201d (1894), %u201cJun Gabriel Borkman%u201d (1896) dhe %u201cKur ne t%u00eb vdekurit ngrihemi%u201d (1900). N%u00eb fundin e shekullit XIX dhe fillimin e shekullit XX, realizmi kthehet n%u00eb nj%u00eb norm%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme teatrale. Reformatori i madh i dram%u00ebs, Henrik Ibsen, krijoi kryeveprat e tij, %u00c7ehovi, s%u00eb bashku me Stanislavskin, hodh%u00ebn themelet e shkoll%u00ebs realiste t%u00eb interpretimit, gj%u00eb q%u00eb i hapi rrug%u00ebn teatrit modern. N%u00eb k%u00ebt%u00eb periudh%u00eb mori zhvillim edhe natyralizmi, si nj%u00eb form%u00eb e ve%u00e7ant%u00eb e realizmit.13 TEATRI REALIST